19. Yüzyıl Sonunda Hâfız-I Kütüblük Kariyerinde Değişim
Öz
Amaç: Bu çalışma, 19. ve 20. yüzyıllarda Osmanlı Devleti’nde kütüphaneci olarak çalışanların eğitimlerini, formasyonlarını ve çalıştıkları kurumlardaki sorumluluklarını gerçek kişiler üzerinden ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Yöntem: Bu amaç doğrultusunda SALT Araştırma Veritabanı’nda bulunan Ateşizade Mehmed Bedreddin Selçuki Fonu altındaki 5438 adet belgeden oluşan biyografiler serisi incelenmiş ve kütüphanecilikle ilgili işlerde çalışan yirmi altı kişi tespit edilmiştir. Doküman analizi yöntemi kullanılan çalışmada, tespit edilen biyografiler transkribe edilmiş; bu kütüphanecilerin Devlet Arşivlerinde bulunan Sicill-i ahvallerine ulaşılmaya çalışılmıştır.
Bulgular: Ulaşılan sicill-i ahvallerle biyografiler karşılaştırılmış; her iki kaynak da kullanılarak kütüphanecilerin mesleki yaşamları ve aldıkları eğitim bütün olarak ortaya konulmuştur. Biyografi sahipleri 1867-1919 yılları arasında ya kütüphane müfettişliği yapmış ya da çeşitli kütüphanelerde hâfız-ı kütüp, kütüphane memuru gibi görevler almıştır.
Sonuç: 19. yüzyıldan sonra Osmanlı Devleti’nde kütüphanelerde görevlendirilen gerçek kişilerin biyografileri üzerinden bir “kütüphaneci” profili ortaya konmuştur. Bu kişiler aracılığıyla, Osmanlı’da kütüphane kurumunun nasıl bir geçiş süreci yaşadığı, geleneksel-dini temelli eğitim yapısının modern devlet bürokrasisiyle nasıl iç içe geçtiği ve kütüphanelerin hem bilgi hem insan kaynağı bakımından sahip olduğu çeşitlilik göz önüne serilmiştir.
Özgünlük: Osmanlı kütüphanecileri hakkındaki az sayıdaki yayında ya talimatnameler incelenerek ya da bilinen az sayıdaki kişiler üzerinden bir kütüphaneci profili ortaya konmuştur. Gerçek kütüphanecilere ait kayıtların ulaşılmazlığı; Devlet Arşivleri’ndeki sicill-i ahvallerde meslek bilgilerine yer verilmemesi bugüne kadar kütüphaneci profilinin gerçek kişiler üzerinden ortaya konmasına engel olmuştur. Kütüphanecilik yapan şahısların tespit edilerek Osmanlı kütüphanecisinin kimliğini gerçek kişiler üzerinden ortaya koyması bu çalışmayı diğerlerinden farklı ve özgün kılmaktadır.
