Tarihi Yapılarda Kütüphane İşlevinin Tasarım Ölçütleri Bağlamında İncelenmesi: Üsküdar Selimiye Çocuk Kütüphanesi
Öz
Amaç: Tarihi binalarda kütüphane işlevinin, literatüre dayanarak ortaya konulan çocuk kütüphanesi tasarım ölçütleri bağlamında Üsküdar Selimiye Çocuk Kütüphanesi üzerinden değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Çalışma literatüre çocuk kütüphanesi tasarım ölçütleri ve Üsküdar Selimiye Çocuk Kütüphanesi hakkında katkı sağlaması bakımından önemlidir.
Yöntem: Tarihi yapılarda kütüphane işlevi ve çocuk kütüphaneleri tasarım ölçütleri hakkında literatür araştırması yapılmış, tasarım ölçütleri beş ana başlıkta toplanmıştır. Belirlenen bu beş ölçüt ve alt göstergeleri Üsküdar Selimiye Çocuk Kütüphanesi üzerinden betimsel analiz yöntemiyle irdelenmiştir. Analiz sonucu elde edilen veriler ile tablolar oluşturulmuş ve puanlanarak sayısallaştırılmıştır.
Bulgular: Uluslararası Kütüphane Dernekleri ve Kuruluşları Federasyonu (IFLA) yayınladığı hedefler ve Çocuk Kütüphanesi Hizmetleri Kılavuzu (Yılmaz, 2019) adlı kitapta bulunan bina tasarım ölçütleri doğrultusunda ortaya çıkan Çevresel Özellikler, İç Mekân, Donatılar, Güvenlik ve İyi Oluş olmak üzere beş ölçüt, örnek bir yapı olarak belirlenen Üsküdar Selimiye Çocuk Kütüphanesi üzerinden değerlendirilmiştir. Ortaya çıkan bulgular göstermektedir ki, her ne kadar kütüphaneler için belirlenmiş tasarım ölçütleri olsa da ve bunlar göz önünde bulundurularak kütüphanenin tasarlanması hedeflense de yapının tarihi olması bir takım müdahale ve eylemleri mümkün kılmayabilir. Öte yandan tarihi binaların önceki işlevi yeni işlevle benzerlik gösteriyorsa bu ölçütler sağlanmış da olabilir. Bu çalışma kapsamında ele alınan, ilk işlevi sıbyan mektebi olan örnek yapı, sonrasında karakol ve kütüphane olarak kullanılmıştır. Şimdilerde de kütüphane olarak işlev görmesi, yani son iki işlevin de aynı olması çocuk kütüphanesi ölçütlerini çoğunlukla sağlaması konusunda etkili olmuştur.
Sonuç: Ele alınan ölçütler tarihi binalardaki bazı sınırlılıklar sebebiyle, tarihi yapının egemenliğinde uygulanmakta ve temel birçok gösterge karşılanırken, birçoğu bu sebeple eksik kalabilmektedir. Çalışma çocuk kütüphanesi ölçütlerinin tarihi yapıda ne kadar uygulanabildiğini ortaya koymaktadır.
Özgünlük: Literatürde; tarihi yapıda çocuk kütüphaneleri, çocuk kütüphaneleri, Üsküdar Selimiye Çocuk Kütüphanesi ile ilgili birçok çalışma bulunmaktadır, ama bu çalışma IFLA hedeflerine ve “Çocuk Kütüphanesi Hizmetleri Kılavuzu” kitabına uygun ortaya çıkarılmış tasarım ölçütlerine göre Üsküdar Selimiye Çocuk Kütüphanesini değerlendirmesi bakımından özgündür.
